Śmiały

Plan jachtu Śmiały

Śmiały – polski kecz typu J-140, jacht, na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła Ameryki Południowej (kpt. Bolesław Kowalski), a w roku 1970 – rejs wokół Islandii z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski).

Historia i budowa

Jacht zbudowano w roku 1958 w Stoczni Gdańskiej<ref>Certyfikat okrętowy wystawiony przez Izbe Morską w Szczecinie 8 maja 1998 r.</ref> dla Polskiego Związku Żeglarskiego. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza Peter von DanzingSzablon:R. W latach 1959–1960 wybudowano, z inicjatywy AZS, 6 takich jachtów – Joseph Conrad, Dar Opola, Jurand, Śmiały, Otago i Jan z Kolna – niekiedy nazywanych Jurandami. Kadłub został wykonany ze stali, a pokład i nadbudówki pokryto drewnem. Jacht wyposażono w dwa drewniane maszty, oraz - początkowo - w silnik typu "Puck", który był słaby w stosunku do masy kadłuba, co utrudniało manewrowanieSzablon:R.

W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. Teresa Remiszewska. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman JózikSzablon:R.

Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został wyposażony w silnik SW266 produkcji WSW Andrychów oraz zbiorniki paliwa o pojemności 300 litrów. Zamontowano m.in. radiostację UKF Sailor Compact, radiopławę EPIRB oraz GPS Standard Horizon Cp 300i.

W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom: wykonano zabudowę wnętrza z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedną trzyosobową, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne. Pojemność zbiorników wody wynosiła 1000 litrów.

Po remoncie „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po Bałtyku, rzadziej po Morzu Północnym i fiordach norweskich) oraz zlotach The Tall Ships’ Races (29 rejsów w latach 1998–2012)Szablon:R. Od 2014 nie żegluje, z braku funduszy na remont. W roku 2019 został sprzedany Fundacji Klasyczne JachtySzablon:R, która zapowiedziała odbudowę i powrót jachtu na oceany<ref>Szablon:Cytuj</ref>

W marcu 2020 roku po raz pierwszy od wielu lat uruchomiono silnik "Śmiałego"<ref>Szablon:Cytuj</ref>.

Historyczne rejsy

Rejs dookoła Ameryki Południowej (1965–1966)

Szablon:Osobny artykuł Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało Polskie Towarzystwo Geograficzne z inicjatywy Bronisława Siadka z redakcji czasopisma Poznaj Świat. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem Jerzy KnabeSzablon:R. W całym rejsie uczestniczyli również Bronisław Siadek, Krzysztof Wojciechowski (UMCS, zastępca kierownika naukowego), Krzysztof Baranowski (Trybuna Ludu). W części rejsu brali udział: Tadeusz WilgatSzablon:R (kierownik naukowy), Mieczysław Kluge (PTG), Tomasz RomerSzablon:R (I oficer i lekarz wyprawy; w innych źródłach wymieniany, prawdopodobnie omyłkowo, jako Tadeusz RomerSzablon:R) oraz Ludomir Mączka, który płynął od Buenos Aires do Szczecina, jako II oficer i bosmanSzablon:R.

Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez Kanał Kiloński, Anglię, Wyspy Kanaryjskie, Cieśninę Magellana, kanały Patagonii, Kanał Panamski i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 MmSzablon:R. Odwiedzono 31 portów w Argentynie, Chile, Peru, Panamie i na Bahamy. Załoga brała udział w realizacji programu naukowego, który obejmował m.in. pobieranie próbek wody w strefie nerytycznej oraz planktonu morskiego, badania bilansu energii promieniowania słonecznego w różnych strefach klimatycznych, badania z dziedziny medycyny morskiej (m.in. wyziębianie się ciała ludzkiego w różnych warunkach pogodowych, np. przeprowadzanie testów CramptonaSzablon:R). Pomiary lądowe – głównie z zakresu wulkanologii, geomorfologii, geologii, glacjologii i hydrologii – wykonywano w 16 punktach trasy, m.in. w Andach, na ewaporatach pustyni Atakama, rafach koralowych i lodowcach PatagoniiSzablon:R.

Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972)

W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. „Śmiały” odbył rejs dookoła Islandii (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było Świnoujście (na trasie znalazły się Wyspy Owcze). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha OrszulokaSzablon:R<ref group=uwaga>„Euros” przebył trasę powrotną prędzej od Witezia II, który w roku 1959 dotarł do Reykjavíku – jako pierwszy jacht polski (trasa: Świnoujście–Reykjavik–Świnoujście).</ref>). W wyprawie uczestniczyła 9-osobowa załoga pod dowództwem kpt. Andrzeja RościszewskiegoSzablon:R, który otrzymał nagrodę „Rejs Roku 1970” oraz pierwszy „Srebrny Sekstant”Szablon:R.

Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na Spitsbergen. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4°B nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna grotmasztu. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do Lerwick na Szetlandach, gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem spinakerbomu. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 MmSzablon:R.

Zobacz też

• Polskie wypadki morskie jachtów żaglowych

Linki zewnętrzne

• Izydor Węcławowicz, Okruchy wspomnień z rejsu s/y Śmiały – lato 1964, Londyn
• Śladami Śmiałego a nawet jeszcze dalej, czyli rejs jachtem dookoła Ameryki Południowej… (s/y Polonus, 2011