Śmiały: Różnice pomiędzy wersjami
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
{{Statek infobox | {{Statek infobox | ||
|nazwa = Śmiały | |nazwa = Śmiały | ||
|grafika = [[File:smialy.jpg]] | |grafika = [[File:smialy.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Sy_smialy.jpg]] | ||
|opis grafiki = | |opis grafiki = | ||
|bandera = POL | |bandera = POL | ||
| Linia 48: | Linia 48: | ||
|commons = | |commons = | ||
}} | }} | ||
[[Plik: | [[Plik:Smialy_plan_jachtu.jpg|mały|Plan jachtu ''Śmiały''|alt=|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Smialy_plan_jachtu.jpg]] | ||
'''Śmiały''' – [[Polska|polski]] [[kecz]] typu [[J-140 (typ jachtu)|J-140]], [[jacht]], na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]] ([[Kapitan jachtowy|kpt.]] [[Bolesław Kowalski (żeglarz)|Bolesław Kowalski]]), a w roku 1970 – rejs wokół [[Islandia|Islandii]] z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski). | '''Śmiały''' – [[Polska|polski]] [[kecz]] typu [[J-140 (typ jachtu)|J-140]], [[jacht]], na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]] ([[Kapitan jachtowy|kpt.]] [[Bolesław Kowalski (żeglarz)|Bolesław Kowalski]]), a w roku 1970 – rejs wokół [[Islandia|Islandii]] z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski). | ||
== Historia i budowa == | == Historia i budowa == | ||
Jacht zbudowano w roku 1958 w [[Stocznia Gdańska|Stoczni Gdańskiej]]<ref>Certyfikat okrętowy wystawiony przez Izbe Morską w Szczecinie 8 maja 1998 r.</ref> dla [[Polski Związek Żeglarski (1957)|Polskiego Związku Żeglarskiego]]. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza [[Peter von Danzig (jacht)|Peter von Danzing]] | Jacht zbudowano w roku 1958 w [[Stocznia Gdańska|Stoczni Gdańskiej]]<ref>Certyfikat okrętowy wystawiony przez Izbe Morską w Szczecinie 8 maja 1998 r.</ref> dla [[Polski Związek Żeglarski (1957)|Polskiego Związku Żeglarskiego]]. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza [[Peter von Danzig (jacht)|Peter von Danzing]]. W latach 1959–1960 wybudowano, z inicjatywy [[Akademicki Związek Sportowy|AZS]], 6 takich jachtów – [[s/y Joseph Conrad|Joseph Conrad]], [[Dar Opola]], [[s/y Jurand|Jurand]], Śmiały, [[s/y Otago|Otago]] i Jan z Kolna – niekiedy nazywanych ''Jurandami''. Kadłub został wykonany ze stali, a pokład i nadbudówki pokryto drewnem. Jacht wyposażono w dwa drewniane maszty, oraz - początkowo - w silnik typu "Puck", który był słaby w stosunku do masy kadłuba, co utrudniało manewrowanie. | ||
W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. [[Teresa Remiszewska]]. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman Józik | W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. [[Teresa Remiszewska]]. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman Józik. | ||
Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został wyposażony w silnik SW266 produkcji [[Wytwórnia Silników Wysokoprężnych Andoria|WSW Andrychów]] oraz zbiorniki paliwa o pojemności 300 [[litr|litrów]]. Zamontowano m.in. [[radiostacja|radiostację]] [[Fale metrowe|UKF]] ''Sailor Compact'', radiopławę [[EPIRB]] oraz [[Global Positioning System|GPS]] ''Standard Horizon Cp 300i''. | Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został wyposażony w silnik SW266 produkcji [[Wytwórnia Silników Wysokoprężnych Andoria|WSW Andrychów]] oraz zbiorniki paliwa o pojemności 300 [[litr|litrów]]. Zamontowano m.in. [[radiostacja|radiostację]] [[Fale metrowe|UKF]] ''Sailor Compact'', radiopławę [[EPIRB]] oraz [[Global Positioning System|GPS]] ''Standard Horizon Cp 300i''. | ||
| Linia 60: | Linia 60: | ||
W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom: wykonano zabudowę wnętrza z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedną trzyosobową, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne. Pojemność zbiorników wody wynosiła 1000 litrów. | W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom: wykonano zabudowę wnętrza z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedną trzyosobową, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne. Pojemność zbiorników wody wynosiła 1000 litrów. | ||
Po remoncie „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], rzadziej po [[Morze Północne|Morzu Północnym]] i fiordach norweskich) oraz zlotach [[The Tall Ships’ Races]] (29 rejsów w latach 1998–2012) | Po remoncie „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], rzadziej po [[Morze Północne|Morzu Północnym]] i fiordach norweskich) oraz zlotach [[The Tall Ships’ Races]] (29 rejsów w latach 1998–2012). Od 2014 nie żegluje, z braku funduszy na remont. W roku 2019 został sprzedany [[Fundacja Klasyczne Jachty|Fundacji Klasyczne Jachty]], która zapowiedziała odbudowę i powrót jachtu na oceany<ref>{{Cytuj |tytuł = "Śmiały" znowu będzie pływał! Nowy właściciel planuje remont |data dostępu = 2019-10-30 |opublikowany = zagle.se.pl |url = https://zagle.se.pl/zeglarstwo/smialy-znowu-bedzie-plywal-nowy-wlasciciel-planuje-remont-aa-Eev6-yzFx-sgaw.html}}</ref> | ||
W marcu 2020 roku po raz pierwszy od wielu lat uruchomiono silnik "Śmiałego"<ref>{{Cytuj |tytuł = Nieco przedłużony weekend na Śmiałym właśnie dobiega końca. Większość instalacji działa, silnik działa |data dostępu = 2020-03-10 |opublikowany = facebook.com |url = https://www.facebook.com/FundacjaKlasyczneJachty/posts/627365321437340}}</ref>. | W marcu 2020 roku po raz pierwszy od wielu lat uruchomiono silnik "Śmiałego"<ref>{{Cytuj |tytuł = Nieco przedłużony weekend na Śmiałym właśnie dobiega końca. Większość instalacji działa, silnik działa |data dostępu = 2020-03-10 |opublikowany = facebook.com |url = https://www.facebook.com/FundacjaKlasyczneJachty/posts/627365321437340}}</ref>. | ||
| Linia 66: | Linia 66: | ||
== Historyczne rejsy == | == Historyczne rejsy == | ||
=== Rejs dookoła Ameryki Południowej (1965–1966) === | === Rejs dookoła Ameryki Południowej (1965–1966) === | ||
Rejs s/y Śmiały dookoła Ameryki Południowej | |||
Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało [[Polskie Towarzystwo Geograficzne]] z inicjatywy [[Bronisław Siadek|Bronisława Siadka]] z redakcji czasopisma [[Poznaj Świat]]. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem [[Jerzy Knabe]] | Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało [[Polskie Towarzystwo Geograficzne]] z inicjatywy [[Bronisław Siadek|Bronisława Siadka]] z redakcji czasopisma [[Poznaj Świat]]. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem [[Jerzy Knabe]]. W całym rejsie uczestniczyli również Bronisław Siadek, [[Krzysztof Wojciechowski (geograf)|Krzysztof Wojciechowski]] ([[Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej|UMCS]], zastępca kierownika naukowego), [[Krzysztof Baranowski (żeglarz)|Krzysztof Baranowski]] ([[Trybuna Ludu]]). W części rejsu brali udział: [[Tadeusz Wilgat]] (kierownik naukowy), [[Mieczysław Kluge]] (PTG), [[Tomasz Romer]] (I oficer i lekarz wyprawy; w innych źródłach wymieniany, prawdopodobnie omyłkowo, jako Tadeusz Romer) oraz [[Ludomir Mączka]], który płynął od [[Buenos Aires]] do Szczecina, jako II oficer i [[Bosman (żeglarstwo)|bosman]]. | ||
Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez [[Kanał Kiloński]], Anglię, [[Wyspy Kanaryjskie]], [[Cieśnina Magellana|Cieśninę Magellana]], kanały [[Patagonia|Patagonii]], [[Kanał Panamski]] i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 [[mila morska|Mm]] | Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez [[Kanał Kiloński]], Anglię, [[Wyspy Kanaryjskie]], [[Cieśnina Magellana|Cieśninę Magellana]], kanały [[Patagonia|Patagonii]], [[Kanał Panamski]] i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 [[mila morska|Mm]]. Odwiedzono 31 portów w [[Argentyna|Argentynie]], [[Chile]], [[Peru]], [[Panama|Panamie]] i na [[Bahamy]]. Załoga brała udział w realizacji programu naukowego, który obejmował m.in. pobieranie próbek wody w [[Strefa nerytyczna|strefie nerytycznej]] oraz [[plankton]]u morskiego, badania [[Efekt cieplarniany#Bilans cieplny|bilansu energii]] [[promieniowanie słoneczne|promieniowania słonecznego]] w różnych [[Strefa klimatyczna|strefach klimatycznych]], badania z dziedziny [[medycyna morska|medycyny morskiej]] (m.in. wyziębianie się ciała ludzkiego w różnych warunkach pogodowych, np. przeprowadzanie [[Test Cramptona|testów Cramptona]]. Pomiary lądowe – głównie z zakresu [[Wulkanologia|wulkanologii]], [[geomorfologia|geomorfologii]], [[geologia|geologii]], [[glacjologia|glacjologii]] i [[hydrologia|hydrologii]] – wykonywano w 16 punktach trasy, m.in. w [[Andy|Andach]], na [[ewaporat]]ach pustyni [[Atakama]], [[Rafa koralowa|rafach koralowych]] i [[lodowiec|lodowcach]] Patagonii. | ||
=== Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972) === | === Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972) === | ||
W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. „Śmiały” odbył rejs dookoła [[Islandia|Islandii]] (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było [[Świnoujście]] (na trasie znalazły się [[Wyspy Owcze]]). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha Orszuloka | W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. „Śmiały” odbył rejs dookoła [[Islandia|Islandii]] (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było [[Świnoujście]] (na trasie znalazły się [[Wyspy Owcze]]). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha Orszuloka<ref group=uwaga>„Euros” przebył trasę powrotną prędzej od [[s/y Witeź II|Witezia II]], który w roku 1959 dotarł do [[Reykjavík]]u – jako pierwszy jacht polski (trasa: Świnoujście–Reykjavik–Świnoujście).</ref>). W wyprawie uczestniczyła 9-osobowa załoga pod dowództwem kpt. Andrzeja Rościszewskiego, który otrzymał nagrodę „Rejs Roku 1970” oraz pierwszy „[[Rejs Roku – Srebrny Sekstant|Srebrny Sekstant]]”. | ||
Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na [[Spitsbergen]]. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4[[Skala Beauforta|°B]] nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna [[grotmaszt]]u. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do [[Lerwick]] na [[Szetlandy|Szetlandach]], gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem [[spinakerbom]]u. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 Mm | Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na [[Spitsbergen]]. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4[[Skala Beauforta|°B]] nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna [[grotmaszt]]u. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do [[Lerwick]] na [[Szetlandy|Szetlandach]], gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem [[spinakerbom]]u. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 Mm. | ||
== Zobacz też == | == Zobacz też == | ||
* [[Polskie wypadki morskie jachtów żaglowych]] | * [[Polskie wypadki morskie jachtów żaglowych]] | ||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||
Wersja z 15:05, 13 mar 2023
| Śmiały | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Bandera | POL | ||||
| Numer na żaglu | XIV PZ-5, PZ 25 | ||||
| Znak wywoławczy | |||||
| Port macierzysty | Trzebież | ||||
| Właściciel | Fundacja Klasyczne Jachty | ||||
| Armator | |||||
| Dane podstawowe | |||||
| Typ | J-140 | ||||
| Materiał | stal | ||||
| Historia | |||||
| Stocznia | Stocznia Gdańska | ||||
| Data budowy | 1958 | ||||
| Data wodowania | |||||
| Dane techniczne | |||||
| Załoga | 10 | ||||
| Długość | 18,0 | ||||
| Szerokość | 4,00 | ||||
| Zanurzenie | 2,80 | ||||
| Masa całkowita | 29 ton | ||||
| Ożaglowanie | |||||
| Typ ożaglowania | Kecz bermudzki | ||||
| Powierzchnia ożaglowania | 144 | ||||
| Liczba masztów | 2 | ||||
| Napęd mechaniczny | |||||
| Silnik | SW266 WSW Andoria | ||||
| Moc silnika | 54 KM | ||||
Śmiały – polski kecz typu J-140, jacht, na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła Ameryki Południowej (kpt. Bolesław Kowalski), a w roku 1970 – rejs wokół Islandii z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski).
Historia i budowa
Jacht zbudowano w roku 1958 w Stoczni Gdańskiej<ref>Certyfikat okrętowy wystawiony przez Izbe Morską w Szczecinie 8 maja 1998 r.</ref> dla Polskiego Związku Żeglarskiego. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza Peter von Danzing. W latach 1959–1960 wybudowano, z inicjatywy AZS, 6 takich jachtów – Joseph Conrad, Dar Opola, Jurand, Śmiały, Otago i Jan z Kolna – niekiedy nazywanych Jurandami. Kadłub został wykonany ze stali, a pokład i nadbudówki pokryto drewnem. Jacht wyposażono w dwa drewniane maszty, oraz - początkowo - w silnik typu "Puck", który był słaby w stosunku do masy kadłuba, co utrudniało manewrowanie.
W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. Teresa Remiszewska. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman Józik.
Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został wyposażony w silnik SW266 produkcji WSW Andrychów oraz zbiorniki paliwa o pojemności 300 litrów. Zamontowano m.in. radiostację UKF Sailor Compact, radiopławę EPIRB oraz GPS Standard Horizon Cp 300i.
W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom: wykonano zabudowę wnętrza z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedną trzyosobową, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne. Pojemność zbiorników wody wynosiła 1000 litrów.
Po remoncie „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po Bałtyku, rzadziej po Morzu Północnym i fiordach norweskich) oraz zlotach The Tall Ships’ Races (29 rejsów w latach 1998–2012). Od 2014 nie żegluje, z braku funduszy na remont. W roku 2019 został sprzedany Fundacji Klasyczne Jachty, która zapowiedziała odbudowę i powrót jachtu na oceany<ref>Szablon:Cytuj</ref>
W marcu 2020 roku po raz pierwszy od wielu lat uruchomiono silnik "Śmiałego"<ref>Szablon:Cytuj</ref>.
Historyczne rejsy
Rejs dookoła Ameryki Południowej (1965–1966)
Rejs s/y Śmiały dookoła Ameryki Południowej Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało Polskie Towarzystwo Geograficzne z inicjatywy Bronisława Siadka z redakcji czasopisma Poznaj Świat. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem Jerzy Knabe. W całym rejsie uczestniczyli również Bronisław Siadek, Krzysztof Wojciechowski (UMCS, zastępca kierownika naukowego), Krzysztof Baranowski (Trybuna Ludu). W części rejsu brali udział: Tadeusz Wilgat (kierownik naukowy), Mieczysław Kluge (PTG), Tomasz Romer (I oficer i lekarz wyprawy; w innych źródłach wymieniany, prawdopodobnie omyłkowo, jako Tadeusz Romer) oraz Ludomir Mączka, który płynął od Buenos Aires do Szczecina, jako II oficer i bosman.
Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez Kanał Kiloński, Anglię, Wyspy Kanaryjskie, Cieśninę Magellana, kanały Patagonii, Kanał Panamski i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 Mm. Odwiedzono 31 portów w Argentynie, Chile, Peru, Panamie i na Bahamy. Załoga brała udział w realizacji programu naukowego, który obejmował m.in. pobieranie próbek wody w strefie nerytycznej oraz planktonu morskiego, badania bilansu energii promieniowania słonecznego w różnych strefach klimatycznych, badania z dziedziny medycyny morskiej (m.in. wyziębianie się ciała ludzkiego w różnych warunkach pogodowych, np. przeprowadzanie testów Cramptona. Pomiary lądowe – głównie z zakresu wulkanologii, geomorfologii, geologii, glacjologii i hydrologii – wykonywano w 16 punktach trasy, m.in. w Andach, na ewaporatach pustyni Atakama, rafach koralowych i lodowcach Patagonii.
Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972)
W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. „Śmiały” odbył rejs dookoła Islandii (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było Świnoujście (na trasie znalazły się Wyspy Owcze). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha Orszuloka<ref group=uwaga>„Euros” przebył trasę powrotną prędzej od Witezia II, który w roku 1959 dotarł do Reykjavíku – jako pierwszy jacht polski (trasa: Świnoujście–Reykjavik–Świnoujście).</ref>). W wyprawie uczestniczyła 9-osobowa załoga pod dowództwem kpt. Andrzeja Rościszewskiego, który otrzymał nagrodę „Rejs Roku 1970” oraz pierwszy „Srebrny Sekstant”.
Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na Spitsbergen. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4°B nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna grotmasztu. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do Lerwick na Szetlandach, gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem spinakerbomu. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 Mm.