Śmiały

Śmiały
Sy smialy.jpg
Bandera	POL
Numer na żaglu	XIV PZ-5, PZ 25
Znak wywoławczy
Port macierzysty	Trzebież
Właściciel	Fundacja Klasyczne Jachty
Armator
Dane podstawowe
Typ	J-140
Materiał	stal
Historia
Stocznia	Stocznia Gdańska
Data budowy	1958
Data wodowania
Dane techniczne
Załoga	10
Długość	18,0
Szerokość	4,00
Zanurzenie	2,80
Masa całkowita	29 ton
Ożaglowanie
Typ ożaglowania	kecz Ożaglowanie bermudzkie
Powierzchnia ożaglowania	144
Liczba masztów	2
Napęd mechaniczny
Silnik	SW266 Wytwórnia Silników Wysokoprężnych Andoria
Moc silnika	54 KM

Plan jachtu Śmiały

Śmiały – polski kecz typu J-140, jacht, na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła Ameryki Południowej (kpt. Bolesław Kowalski), a w roku 1970 – rejs wokół Islandii z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski).

Historia i budowa

Jacht zbudowano w roku 1958 w Stoczni Gdańskiej<ref>Certyfikat okrętowy wystawiony przez Izbe Morską w Szczecinie 8 maja 1998 r.</ref> dla Polskiego Związku Żeglarskiego. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza Peter von DanzingSzablon:R. W latach 1959–1960 wybudowano, z inicjatywy AZS, 6 takich jachtów – Joseph Conrad, Dar Opola, Jurand, Śmiały, Otago i Jan z Kolna – niekiedy nazywanych Jurandami. Kadłub został wykonany ze stali, a pokład i nadbudówki pokryto drewnem. Jacht wyposażono w dwa drewniane maszty, oraz - początkowo - w silnik typu "Puck", który był słaby w stosunku do masy kadłuba, co utrudniało manewrowanieSzablon:R.

W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. Teresa Remiszewska. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman JózikSzablon:R.

Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został wyposażony w silnik SW266 produkcji WSW Andrychów oraz zbiorniki paliwa o pojemności 300 litrów. Zamontowano m.in. radiostację UKF Sailor Compact, radiopławę EPIRB oraz GPS Standard Horizon Cp 300i.

W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom: wykonano zabudowę wnętrza z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedną trzyosobową, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne. Pojemność zbiorników wody wynosiła 1000 litrów.

Po remoncie „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po Bałtyku, rzadziej po Morzu Północnym i fiordach norweskich) oraz zlotach The Tall Ships’ Races (29 rejsów w latach 1998–2012)Szablon:R. Od 2014 nie żegluje, z braku funduszy na remont. W roku 2019 został sprzedany Fundacji Klasyczne JachtySzablon:R, która zapowiedziała odbudowę i powrót jachtu na oceany<ref>Szablon:Cytuj</ref>

W marcu 2020 roku po raz pierwszy od wielu lat uruchomiono silnik "Śmiałego"<ref>Szablon:Cytuj</ref>.

Historyczne rejsy

Rejs dookoła Ameryki Południowej (1965–1966)

Szablon:Osobny artykuł Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało Polskie Towarzystwo Geograficzne z inicjatywy Bronisława Siadka z redakcji czasopisma Poznaj Świat. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem Jerzy KnabeSzablon:R. W całym rejsie uczestniczyli również Bronisław Siadek, Krzysztof Wojciechowski (UMCS, zastępca kierownika naukowego), Krzysztof Baranowski (Trybuna Ludu). W części rejsu brali udział: Tadeusz WilgatSzablon:R (kierownik naukowy), Mieczysław Kluge (PTG), Tomasz RomerSzablon:R (I oficer i lekarz wyprawy; w innych źródłach wymieniany, prawdopodobnie omyłkowo, jako Tadeusz RomerSzablon:R) oraz Ludomir Mączka, który płynął od Buenos Aires do Szczecina, jako II oficer i bosmanSzablon:R.

Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez Kanał Kiloński, Anglię, Wyspy Kanaryjskie, Cieśninę Magellana, kanały Patagonii, Kanał Panamski i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 MmSzablon:R. Odwiedzono 31 portów w Argentynie, Chile, Peru, Panamie i na Bahamy. Załoga brała udział w realizacji programu naukowego, który obejmował m.in. pobieranie próbek wody w strefie nerytycznej oraz planktonu morskiego, badania bilansu energii promieniowania słonecznego w różnych strefach klimatycznych, badania z dziedziny medycyny morskiej (m.in. wyziębianie się ciała ludzkiego w różnych warunkach pogodowych, np. przeprowadzanie testów CramptonaSzablon:R). Pomiary lądowe – głównie z zakresu wulkanologii, geomorfologii, geologii, glacjologii i hydrologii – wykonywano w 16 punktach trasy, m.in. w Andach, na ewaporatach pustyni Atakama, rafach koralowych i lodowcach PatagoniiSzablon:R.

Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972)

W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. „Śmiały” odbył rejs dookoła Islandii (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było Świnoujście (na trasie znalazły się Wyspy Owcze). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha OrszulokaSzablon:R<ref group=uwaga>„Euros” przebył trasę powrotną prędzej od Witezia II, który w roku 1959 dotarł do Reykjavíku – jako pierwszy jacht polski (trasa: Świnoujście–Reykjavik–Świnoujście).</ref>). W wyprawie uczestniczyła 9-osobowa załoga pod dowództwem kpt. Andrzeja RościszewskiegoSzablon:R, który otrzymał nagrodę „Rejs Roku 1970” oraz pierwszy „Srebrny Sekstant”Szablon:R.

Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na Spitsbergen. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4°B nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna grotmasztu. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do Lerwick na Szetlandach, gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem spinakerbomu. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 MmSzablon:R.

Zobacz też

• Polskie wypadki morskie jachtów żaglowych

Linki zewnętrzne

• Izydor Węcławowicz, Okruchy wspomnień z rejsu s/y Śmiały – lato 1964, Londyn
• Śladami Śmiałego a nawet jeszcze dalej, czyli rejs jachtem dookoła Ameryki Południowej… (s/y Polonus, 2011